Niektóre pielęgniarki wykonują "prace o szczególnym charakterze" - co skutkuje prawem do emerytury pomostowej (pracodawca odprowadza wyższe składki ZUS). Ale jest problem. To pracodawca decyduje czy zaliczy dane stanowisko pracy do "prac o szczególnym charakterze". Skutek? Pielęgniarki procesują się.

Wiek emerytalny pielęgniarek.

 

Portal Pielęgniarek i Położnych w 2011 roku to:

3 mln odsłon,

milion odwiedzin,

430 000 unikalnych użytkowników.

.

Sejm ustawą określił wykaz prac, których wykonywanie uznawane jest za prace o szczególnym charakterze. Zatrudnienie na stanowisku pracy, które zostało zakwalifikowane do prac o szczególnym charakterze wiążę się  z przywilejami.

Ale w obecnym stanie prawnym to konkretny pracodawca decyduje o tym, że konkretne stanowisko pracy to wykonywanie pracy o szczególnym charakterze. Czyli dyrekcja np. szpitala, pogotowia ratunkowego, DPS itd.

Przyjdzie taki czas kiedy dana pielęgniarka czy położna będzie zainteresowana aby pracodawca wydał jej zaświadczenie potwierdzające okres wykonywania pracy o szczególnym charakterze. I wtedy może się okazać, że dane stanowisko pracy nie zostało zakwalifikowane przez danego pracodawcę jako praca o szczególnym charakterze mimo iż zgodnie z ustawą powinno być takim stanowiskiem pracy.

Uzasadnienie prawne

W ustawie  z dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz. U. Nr 237, poz. 1656) o emeryturach pomostowych zostały określone rodzaje prac, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej, a nie wykonywanie poszczególnych zawodów.

Ustawa reguluje, że prawo do emerytury pomostowej można nabyć ze względu na wykonywanie prac:

w szczególnych warunkach (to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku);

lub

o szczególnym charakterze (to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się).


Wykonywane prace na stanowisku pielęgniarki i położnej nie zaliczono do żadnego rodzaju prac wykonywanych w szczególnych warunkach.

Natomiast niektóre rodzaje prac wykonywanych przez pielęgniarki i położne można zaliczono do  prac o szczególnym charakterze.

Jakie to prace?

  1. Prace członków zespołów ratownictwa medycznego,
  2. Prace personelu sprawującego opiekę nad mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społeczne,
  3. Prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego,
  4. Prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru.

Gdzie zapisano powyżej cytowane 4 punkty? Jako załącznik nr 2  do ustawy o emeryturach posmostowych - strona 14.

Wykładnię MZ w zakresie interpretacji pojęcia - "w warunkach ostrego dyżuru" znajdziesz tutaj.

Na podstawie tych zapisów pielęgniarki i położne mają prawo do emerytur pomostowych oraz uznania wykonywanych przez nie prac jako prac o szczególnym charakterze.

Przechodzimy do kolejnego, chyba najważniejszego, aspektu omawianej problematyki.

Otóż z ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że pracodawca prowadzi:

 1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,
2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ...

Wniosek: to pracodawca decyduje czy dany rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika na określonym stanowisku pracy powinien być uznany za pracę o szczególnym charakterze.

Jaką wagę ustawodawca przywiązał do tego aspektu zagadnienia niech świadczy fakt, że w ustawie określono, że pracodawca przekazuje do ZUS poniższe dane, osób wykonujących prace o szczególnym charakterze:

a) nazwisko i imię,
b) datę urodzenia,
c) numery PESEL i NIP,
d) serię i numer dowodu osobistego lub paszportu.

Pracodawca zgodnie z art. 41 ust. 5 ustawy jest zobowiązany powiadomić pracowników o wpisie do ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze.

Z powyższego wynika, że ustawodawca przywiązał ogromną wagę do faktu aby to pracodawca i pracownik mieli świadomość, że dane stanowisko pracy zostało zaliczone do prac o szczególnym charakterze.

Ponadto ustawodawca przyznał pracownikowi prawo wniesienia skargi do PIP, na fakt nieumieszczenia jego danych w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze zgodnie z poniżej cytowanym art. 45 ust. 6 ustawy:

art. 45. ust 6. W przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (...) skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Jeżeli skarga taka zostanie uwzględniona, to wówczas Państwowa Inspekcja Pracy będzie uprawniona do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę  o szczególnym charakterze. W sytuacji natomiast, gdyby decyzja PiP była niekorzystna dla pracownika, będzie mu przysługiwało od niej odwołanie do okręgowego inspektora pracy, którego z kolei decyzja będzie mogła być skontrolowana na drodze sądowego postępowania administracyjnego.

Wobec przyznaniu pracodawcy kompetencji decyzji czy dane  stanowisko pracy zaliczyć do prac o szczególnym charakterze należy się liczyć z rożnymi interpretacjami powyższych przepisów i wydawaniu przez pracodawców także niekorzystnych decyzji dla grupy zawodowej pielęgniarek i położnych.

Media na początku marca 2010 roku donosiły: pielęgniarki jednego ze szpitali  chcą mieć takie same prawa jak lekarze. O co chodzi? Właśnie o postępowanie dyrekcji szpitala w zakresie zagadnienia poruszanego w artykule. Okazało się, że pracodawca w tym szpitalu uznał, że stanowisko pielęgniarki anestezjologicznej na oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii nie jest pracą o szczególnym charakterze. Natomiast taką pracą na tym oddziale jest stanowisko lekarza. Takie stanowisko dyrekcja szpitala tłumaczy . . . trudnosciami interpretacyjnymi.

W tym miejscu należy pogratulować dyrekcji szpitala poczucia humoru. Postępowanie dyrekcji szpitala w kontekście uznania pracy lekarza na oddziale anestezjologii intensywnej terapii jako pracy o szczególnym charakterze, przy równoczesnym uznaniu, że stanowisko pielęgniarki taką pracą nie jest można skomentować tylko jednym słowem. Słowem, które w powszechnej opinii jest obraźliwe dlatego nie będę jego w tym miejscu cytował.

Ale wracajmy do meritum sprawy.

Wydaje się, że dyrekcja szpitala jako zasłony dymnej używa tzw. trudności interpretacyjnych.

A w rzeczywistości, moim zdaniem chodzi, o fakt uniknięcia przez szpital opłacania dodatkowych składek do ZUS. Bowiem za każdą osobę wykonującą pracę o szczególnym charakterze pracodawca odprowadza dodatkowe składki na tzw. Fundusz Emerytur Pomostowych.

Wobec zaistniałej sytuacji redakcja Portalu i Gazety Pielęgniarek i Położnych zainicjowała Akcję Społeczną dotyczącą wyegzekwowania od pracodawców prawa pielęgniarek i położnych do uznawania niektórych stanowisk pracy do prac o szczególnym charakterze – zgodnie z zapisami ustawy o emeryturach pomostowych. Artykuł czytano ponad 17 500 razy. 37 KOMENTARZY!

Mamy rok 2012 . . .

Zwracam uwagę na istotne zagadnienia w przedmiotowej sprawie. W tym celu posłużę się cytatami z sentencji wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego. Myślę, że ich przedstawienie pogłebi naszą wiedzę w omawianym zakresie oraz uświadomi, że mamy doczynienia ze skomplikowaną materią prawną.

VIII SA/Wa 1064/11 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia - 2012-03-07

  • Wyjaśnić należy, że przyznanie pracownikowi uprawnienia do złożenia "skargi" dotyczącej niewpisania go do ewidencji pracowników określonej w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych nie może być jednak w żadnym przypadku rozumiane jako uprawnienie pracownika do żądania wydania przez organy inspekcji pracy rozstrzygnięcia, czy dane stanowisko pracy (które zajmuje pracownik) spełnia wymogi ustawy o emeryturach pomostowych. Należy bowiem pamiętać, że to pracodawca sporządza wykaz stanowisk pracy, na których - w jego zakładzie pracy - wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych). Prawidłowość umieszczenia bądź nieumieszczenia faktycznie istniejących u danego pracodawcy stanowisk pracy w wykazie stanowisk na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest zaś objęta kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy (por. art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PIP w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych).
  • Nakaz taki (wpisu do wykazu - red. Portalu) może również być wydany jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go systemem emerytur pomostowych, co rodzi po stronie pracodawcy (płatnika) obowiązek uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

II SA/Po 345/11 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia - 2011-10-19

  • O zaliczeniu danego stanowiska do stanowisk, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze decyduje może bowiem przesądzić na wniosek pracownika Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję o obowiązku opłacania za danego pracownika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

II SA/Rz 414/11 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia - 2011-09-07

  • Pojęcie "w warunkach ostrego dyżuru" nie posiada definicji legalnej, jego interpretacja określona jest w Komunikacie Ministerstwa Zdrowia w sprawie rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru", zawartego w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy. Pojęcie to oznacza nieuchronność wystąpienia zdarzenia, które powoduje konieczność udzielania świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych. Do prac w warunkach ostrego dyżuru należą prace polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym ze wskazań życiowych, a także inne prace, które są wykonywane w ramach czasu pracy, kiedy istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, skutkującego koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym. Zgodnie z definicją pojęcia "ostrego dyżuru" zawartą w Słowniku Języka Polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa I tom, A-K, wydanie poprawione i uzupełnione pod redakcją prof. dr Mieczysława Szymczaka, pojęcie "ostrego dyżuru" oznacza dzień, dobę, kiedy dany szpital ma obowiązek przyjmować wszystkich zgłaszających się chorych wymagających natychmiastowej pomocy lub leczenia szpitalnego. Z porównania powyższych definicji wynika więc, że pojęcie wykonywania pracy w "warunkach ostrego dyżuru" jest pojęciem szerszym od pojęcia "ostrego dyżuru". Dla określenia, czy praca wykonywana jest w "warunkach ostrego dyżuru" konieczne jest więc ustalenie stopnia prawdopodobieństwa występowania zdarzeń, skutkujących koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym, w ramach czasu pracy pracownika, w którym wykonuje on pracę w trybie "zwykłym".
  • Jest poza sporem, że M.I.– S. zatrudniona była w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w R. w Bloku Operacyjnym Ginekologii i Położnictwa, na stanowisku pielęgniarki instrumentariuszki. Z akt administracyjnych sprawy (zakres czynności pielęgniarki instrumentariuszki w bloku operacyjnym; zakres obowiązków, kompetencji i odpowiedzialności pielęgniarki instrumentariuszki) wynika, że w ramach zatrudnienia w wykonywaniu swoich obowiązków współpracowała z lekarzami operatorami, pielęgniarkami oraz innymi członkami zespołu operacyjnego i była zobowiązana do zapewnienia pełnej opieki pielęgniarskiej nad powierzonym jej pacjentem w trakcie jego pobytu na bloku operacyjnym. Nie ulega zatem wątpliwości, że należała do personelu pomocniczego w stosunku do zespołu lekarzy wykonujących operacje i wykonywała prace określane jako prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii. Za prawidłowe uznać należy posłużenie się przez organy administracji definicją pojęcia wykonywania pracy "w warunkach ostrego dyżuru", zawartą we wskazanym wyżej komunikacie – jako pozaprawnym źródle prawa, stanowiącym uzupełnienie regulacji prawnej w odniesieniu do pojęcia, które nie posiada definicji legalnej.
  • W tym miejscu odwołać należy się także do orzecznictwa sądów administracyjnych, z którego wynika, iż uzasadnione jest, aby za pracownika wykonującego prace w warunkach szczególnych traktować już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków wiąże się, ze szczególnym charakterem. Wykonywanie nawet tylko w ramach części obowiązków takich czynności niesie bowiem za sobą niebezpieczeństwo związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną pracownika (patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Lublinie z dnia 18 listopada 2010r. II SA/Lu 236/10., LEX nr 653543, podobnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Lublinie z dnia 16 listopada 2010r., II SA/Lu 239/10., LEX nr 656449). Sąd podziela powyższe stanowisko sądów administracyjnych. W jego świetle oraz z uwagi na treść definicji pojęcia wykonywania pracy "w warunkach ostrego dyżuru" uzasadniona jest konkluzja, że tylko ustalenie przez organy, iż w danej sprawie zachodzi duże prawdopodobieństwo występowania zdarzeń, skutkujących koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym oraz ustalenie, że znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków pracownika wiąże się ze szczególnym charakterem, uprawnia organy do wydania orzeczenia w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
  • W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że takie prawdopodobieństwo występowało w Bloku Operacyjnym Ginekologii i Położnictwa, gdzie zatrudniona była M.I.- S. Jednakże dla określenia jego stopnia, konieczne jest ustalenie, jaka części zabiegów wykonywana była w trybie normalnym, a jaka w trybie nagłym ("w warunkach ostrego dyżuru"). Bez dokonania takich ustaleń, nie można ocenić czy M.I.- S. wykonywała prace o szczególnym charakterze w rozumieniu powołanego art. 3 ust. 3 ustawy określone w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy.
  • Na marginesie jedynie stwierdzić należy, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, że prace wykonywane przez M.I.– S. nie mogą być zaliczone do prac wymienionych w pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy (w warunkach ostrego dyżuru), ponieważ jej praca nie charakteryzowała się trybem nagłym, a nawet jeśli występowały zabiegi nieprzewidziane, to blok operacyjny powinien być do nich przygotowany po zakończeniu zabiegu wcześniejszego. Podkreślić bowiem należy, że potrzeba wykonania w tzw. "międzyczasie" zabiegów w trybie nagłym, obok zabiegów wykonywanych według ustalonego z góry harmonogramu, nie pozwala na wcześniejsze przygotowanie bloku operacyjnego, powoduje natomiast konieczność jego przygotowania w trybie nagłym.
  • Nie można zgodzić się także ze stanowiskiem strony skarżącej, jakoby na mocy ustawy pracodawcy zostały nadane kompetencje do samodzielnego określania występowania w zakładzie pracy prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Z art. 41 ust. 4 ustawy wynika jedynie obowiązek prowadzenia przez pracodawcę wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Wykaz czy też ewidencja powinny być jednak prowadzone w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa.

Mariusz Mielcarek