Sprawa zmuszania pielęgniarek do oddawania izbie pielęgniarek druku Prawa Wykonywania Zawodu to przedmiot licznych felietonów redakcji Ogólnopolskiego Portalu Pielęgniarek i Położnych.

Zwieńczeniem merytorycznych działań pielegniarki.info.pl w tym zagadnieniu był wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 25 lutego 2026 roku. Treść pisma do RPO w artykule pt. Składki ściągane przez izbę pielęgniarek. Wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Na stronie internetowej Rzecznika w dniu 25 marca 2026 roku opublikowano informację pt. Sprawa składek członkowskich pielęgniarek i położnych. Poniżej publikujemy pierwszy fragment pisma Rzecznika do prezes Łodzińskiej z dnia 12 marca 2026 roku.. 

Mariola Łodzińska 
Prezes Naczelnej Rady 
Pielęgniarek i Położnych 
Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych 
AE:PL-14317-89369-AJGJG-11 

Szanowna Pani Prezes, 

do Rzecznika Praw Obywatelskich na przestrzeni ostatnich miesięcy wpłynęły indywidualne wnioski od emerytowanych pielęgniarek oraz położnych, a także zbiorowy protest Komitetu Emerytowanych Pielęgniarek i Położnych, dotyczący z jednej strony problemu konieczności złożenia we właściwej okręgowej izbie pielęgniarek i położnych oryginału dokumentu Prawa wykonywania zawodu w celu uzyskania zwolnienia z opłacania składek członkowskich, a z drugiej strony odnoszące się do nowego wymiaru tychże składek. 

W odniesieniu do pierwszej z zasygnalizowanych wyżej kategorii zarzutów, tj. konieczności złożenia we właściwej okręgowej izbie pielęgniarek i położnych oryginału Prawa wykonywania zawodu (PWZ), Rzecznik Praw Obywatelskich odnotował, że wiele emerytowanych pielęgniarek i położnych nie zgadza się z koniecznością złożenia po przejściu na emeryturę i zaprzestaniu wykonywania zawodu tego dokumentu.

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Tel. centr. (+48 22) 55 17 700 al. Solidarności 77 Infolinia obywatelska 800 676 676 00-090 Warszawa Kontakt: formularze.brpo.gov.pl bip.brpo.gov.pl 

Możliwość zachowania dokumentu potwierdzającego prawo do wykonywania zawodu ma dla tych osób duże znaczenie symboliczne z uwagi na traktowanie zawodu w kategorii powołania. 

Jak sygnalizują osoby, które wystąpiły do RPO, w następstwie podjętej przez I Nadzwyczajny Krajowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych VIII kadencji uchwały z dnia 23 września 2024 r. w sprawie wysokości składki członkowskiej oraz zasad jej podziału, emerytowane pielęgniarki i położne „zmuszone” są niejako do złożenia w okręgowych izbach pielęgniarek i położnych swoich Praw wykonywania zawodu, ponieważ w przeciwnym razie będą musiały – pomimo zaprzestania wykonywania zawodu – opłacać relatywnie wysokie składki członkowskie. Zgodnie bowiem z § 4 powyższej uchwały, „z opłacania składek członkowskich zwolnione są pielęgniarki i położne, które zaprzestały wykonywania zawodu pielęgniarki, położnej i złożyły we właściwej okręgowej izbie pielęgniarek i położnych oryginał PWZ”¹. 

Powyższy problem dotyka nie tylko emerytowane pielęgniarki oraz położne, ale również, w analogiczny sposób, między innymi te z nich, których aktywność zawodowa ograniczona jest do wolontariatu. Takie osoby, jeśli chcą uzyskać zwolnienie z obowiązku opłacania składek, również muszą złożyć w okręgowej izbie pielęgniarek i położnych stosowne oświadczenie dotyczące zaprzestania wykonywania zawodu oraz zdeponować dokument Prawo wykonywania zawodu. 

W tym kontekście Rzecznik Praw Obywatelskich pragnie zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 37 ust. 1 oraz 3 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki położnej², prawo wykonywania zawodu stwierdza w drodze uchwały na wniosek osoby zainteresowanej właściwa okręgowa rada pielęgniarek i położnych. Na podstawie tejże uchwały, będącej w istocie decyzją administracyjną³, powyższy organ dokonuje wpisu do okręgowego rejestru pielęgniarek i położnych oraz wydaje dokument „Prawo wykonywania zawodu pielęgniarki” lub „Prawo wykonywania zawodu położnej”⁴. 

W konsekwencji, co wynika z przepisów ustawy o zawodach pielęgniarek i położnych, należy zasadniczo rozróżnić z jednej strony prawo wykonywania zawodu, będące stwierdzonym w ramach postępowania administracyjnego uprawnieniem jednostki do legalnego wykonywania w prawem dopuszczonych formach zawodu pielęgniarki lub położnej, a z drugiej strony „Prawo wykonywania zawodu” będące oficjalnym dokumentem publicznym potwierdzającym posiadane uprawnienia i status zawodowy. „Prawo wykonywania zawodu pielęgniarki” lub „Prawo wykonywania zawodu położnej” jako dokumenty są wtórne wobec stwierdzonego wcześniejszą uchwałą organu samorządu zawodowego oraz potwierdzonego wpisem do rejestru prawa wykonywania zawodu, stanowiąc przede wszystkim zaświadczenie potwierdzające posiadanie określonego prawa i odpowiednich kwalifikacji zawodowych⁵.Tym samym też uznać można, że dopóki dana osoba ma prawo do wykonywania zawodu, dopóty powinna również, co do zasady, mieć możliwość posiadania dokumentu PWZ. 

Jest to o tyle istotne, że, jak wynika z art. 42 ust. 1 ustawy o zawodach pielęgniarki położnej, prawo wykonywania zawodu wygasa w określonych przez przepisy sytuacjach, w tym w przypadku zrzeczenia się go przez pielęgniarkę lub położną. Przepisy ustawowe w tym zakresie nie wskazują, że następuje to również w związku z przejściem na emeryturę lub faktycznym zaprzestaniem wykonywania zawodu.  Powszechnie obowiązujące regulacje nie wymagają więc, aby osoba zaprzestająca wykonywania zawodu, na przykład z powodu przejścia na emeryturę, musiała zrzec się prawa do wykonywania zawodu. Ustawodawca nie przewiduje także w takiej sytuacji konieczności zwrócenia okręgowej radzie pielęgniarek i położnych dokumentu potwierdzającego powyższe prawo⁶. 

Warto też zwrócić uwagę, że zgodnie ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o dokumentach publicznych⁷ „dokument publiczny” to dokument, „który służy do identyfikacji osób, rzeczy lub potwierdza stan prawny lub prawa osób posługujących się takim dokumentem (…)”⁸. „Prawo wykonywania zawodu pielęgniarki” oraz „Prawo wykonywania zawodu położnej” zaliczyć natomiast należy do drugiej kategorii dokumentów publicznych w rozumieniu przywołanej wyżej ustawy⁹. Przepisy ustawy o dokumentach publicznych nie formułują natomiast obowiązku zwracania tego typu dokumentów przez jego posiadaczy, także po ustaniu prawa lub stanu prawnego, które one potwierdzają bądź też rezygnacji z wykonywania zawodu, którego dotyczą. 

Co istotne, w uprzednio obowiązującej uchwale Krajowego Zjazdu Pielęgniarek i Położnych w sprawie wysokości składki członkowskiej oraz zasad jej podziału¹⁰ nie istniała konieczność złożenia PWZ jako warunek uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania składek członkowskich. Zgodnie z § 4 tejże uchwały, z opłacania składek członkowskich zwolnione były pielęgniarki i położne: 

(…) 

2) które zaprzestały wykonywania zawodu i złożyły wniosek odnośnie zaprzestania wykonywania zawodu w okręgowej izbie, której były członkiem; 

3) wykonujące zawód wyłącznie w formie wolontariatu; 

(…) 

8) niepracujące, które posiadają status emeryta, rencisty lub pobierają świadczenie przedemerytalne. 

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich¹¹, zwracam się z uprzejmą prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie opisanego wyżej problemu wraz ze wskazaniem przyczyn wprowadzenia zmian w regulacjach dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacania składek członkowskich w samorządzie pielęgniarek i położnych. Będę w szczególności wdzięczny za poinformowanie Rzecznika, czy przed wprowadzeniem wskazanych zmian rozważane były rozwiązania alternatywne, pozwalające na zwolnienie ze składek przy jednoczesnym zachowaniu dokumentu PWZ. (…) 

Z poważaniem 
Stanisław Trociuk 
Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich

źródło: bip.brpo.gov.pl/