Czterdzieści lat pracy. I co dalej z PWZ?
Od dłuższego czasu zastanawiam się nad tym, jak my – pielęgniarki i pielęgniarze – postrzegamy własny samorząd. Nie będzie to tekst o tym, że izby są niepotrzebne. Są potrzebne. W czasach rosnącej odpowiedzialności zawodowej, nowych kompetencji i coraz większych oczekiwań wobec pielęgniarek potrzebujemy silnej reprezentacji. Ale właśnie dlatego powinniśmy mieć odwagę pytać, czy samorząd jest dziś wystarczająco blisko ludzi, których reprezentuje.
Mam czasem wrażenie, że przeciętna pielęgniarka bardzo dobrze wie, ile ma zapłacić składki. Znacznie trudniej byłoby jej odpowiedzieć, kto konkretnie reprezentuje ją w izbie, kiedy odbywają się wybory, z jakiej pomocy może skorzystać albo na co przeznaczane są jej pieniądze. I to jest dla mnie punkt wyjścia do tej dyskusji.
Wyobraźmy sobie pielęgniarkę, która przepracowała w zawodzie czterdzieści lat. Nocki, święta, weekendy, braki kadrowe, odpowiedzialność za pacjentów, rozmowy z rodzinami i tysiące sytuacji, których nie da się zamknąć w żadnym zakresie obowiązków. W końcu przechodzi na emeryturę.
W 2026 roku Rzecznik Praw Obywatelskich zajął się skargami emerytowanych pielęgniarek i położnych dotyczącymi zasad zwolnienia ze składek. Z uchwały składkowej wynikało, że zwolnienie obejmuje osoby, które zaprzestały wykonywania zawodu i złożyły we właściwej izbie oryginał dokumentu PWZ. RPO zwrócił uwagę również na symboliczne znaczenie zachowania tego dokumentu dla osób, które przez dziesięciolecia wykonywały zawód.
I tutaj naprawdę warto zapytać: po co w 2026 roku fizycznie zatrzymywać dokument, skoro funkcjonują elektroniczne rejestry? Czy nie można odnotować statusu osoby w systemie, pozostawiając jej dokument, który dla urzędu jest kawałkiem plastiku, ale dla emerytowanej pielęgniarki może być pamiątką po całym zawodowym życiu?
Samo przejście na emeryturę nie powinno być w naszej świadomości utożsamiane z przekreśleniem kwalifikacji czy zawodowej tożsamości. Człowiek może przestać pracować. Nie przestaje przez to być osobą, która przez czterdzieści lat była pielęgniarką.
89 zł miesięcznie. Czy wiemy, za co płacimy?
Od marca 2026 roku miesięczna składka członkowska wynosi 89 zł. To 1068 zł w skali dwunastu miesięcy. Nie zamierzam przekonywać, że samorząd powinien działać za darmo. Rejestry, pracownicy, pomoc prawna, szkolenia, działalność samopomocowa i administracja kosztują. To oczywiste.
Ale skoro członkostwo w samorządzie jest obowiązkowe, a regularne opłacanie składki jest ustawowym obowiązkiem członka, to przejrzystość powinna być naprawdę wzorcowa.
Chciałbym raz w roku dostać prostą informację: wpłaciłeś tyle; tyle przeznaczyliśmy na szkolenia, tyle na zapomogi i pomoc, tyle na administrację, tyle na działalność organów, a z tych konkretnych świadczeń możesz skorzystać. Jedna strona. Bez szukania po uchwałach, protokołach i zakładkach strony internetowej.
Nie dlatego, że zakładam złe gospodarowanie pieniędzmi. Wręcz przeciwnie. Przejrzystość jest najlepszym sposobem, żeby przeciąć plotki i pokazać członkom wartość ich samorządu.
Dzisiaj interesantów nie przyjmujemy
Kolejna sprawa wydaje się drobna, dopóki sami nie musimy czegoś załatwić. Dzień wewnętrzny. Są biura izb, które w określone dni nie przyjmują interesantów. Rozumiem argument administracyjny: dokumenty trzeba przygotować, korespondencję obsłużyć, uchwały opracować. Tego rzeczywiście ktoś musi dokonać.
Tylko spójrzmy na sprawę oczami pielęgniarki. Poniedziałek – dwanaście godzin. Wtorek – zejście po nocy. Środa – kolejny dyżur. Do tego dzieci, dom i zwykłe życie. W końcu znajduje czas na załatwienie sprawy w swojej izbie i okazuje się, że akurat jest dzień wewnętrzny.
Można odpowiedzieć: trzeba było sprawdzić godziny. Można. Tylko ja wolę inne pytanie: dlaczego w 2026 roku w większości standardowych spraw pielęgniarka w ogóle musi jechać do izby? Skoro recepty, podatki, bankowość i coraz większa część administracji funkcjonują elektronicznie, samorząd zawodowy również powinien iść w tę stronę bardzo zdecydowanie.
Wybory? Jakie wybory?
I dochodzimy do tematu, który moim zdaniem zasługuje na znacznie większą uwagę: wyborów w samorządzie.
Proponuję mały test podczas najbliższego dyżuru. Zapytajmy koleżanki i kolegów: w jakim jesteśmy rejonie wyborczym? Kiedy odbędzie się zebranie? Ilu delegatów wybieramy? Kto obecnie nas reprezentuje? Jak można zgłosić własną kandydaturę?
Nie zdziwiłbym się, gdyby zapadła cisza.
Ustawa daje członkom samorządu prawo wybierania i bycia wybieranym. Wybory do organów izby odbywają się w głosowaniu tajnym przy nieograniczonej liczbie kandydatów. Formalne mechanizmy istnieją. Pytanie brzmi jednak: ilu zwykłych członków naprawdę wie, jak z nich skorzystać?
Informacja może być formalnie opublikowana, a jednocześnie nie dotrzeć do większości zainteresowanych. To nie jest to samo. W epoce SMS-ów, poczty elektronicznej i systemów teleinformatycznych informacja o wyborach powinna sama docierać do członka: twój rejon wyborczy jest tutaj, zebranie odbędzie się wtedy, wybieramy tylu delegatów, możesz głosować i możesz kandydować.
Dopiero wtedy możemy uczciwie powiedzieć komuś, kto nie przyszedł: miałeś możliwość i z niej nie skorzystałeś.
Czy przy stole siedzi całe środowisko?
Przy okazji wyborów pojawia się jeszcze bardziej niewygodne pytanie. W rozmowach pielęgniarek można usłyszeć przekonanie, że w strukturach samorządu często pojawiają się osoby już rozpoznawalne zawodowo: pielęgniarki oddziałowe, osoby zarządzające, dyrektorki do spraw pielęgniarstwa czy wieloletnie działaczki. Nie chcę przedstawiać takiego wrażenia jako faktu bez analizy danych. Właśnie dlatego takie dane powinny być łatwo dostępne.
Chciałbym wiedzieć nie tylko, jak nazywają się delegaci, ale również jaki jest zawodowy przekrój reprezentacji. Ilu pracuje bezpośrednio przy łóżku pacjenta? Ilu w POZ? Ilu w opiece długoterminowej? Ilu na stanowiskach kierowniczych? Ilu prowadzi praktykę? Ilu ma mniej niż 35 lat?
Nie chodzi o odsuwanie oddziałowych, naczelnych czy dyrektorów. Ich wiedza organizacyjna jest potrzebna. Ale samorząd powinien przypominać środowisko, które reprezentuje. Przy jednym stole powinno znaleźć się miejsce dla osoby zarządzającej i dla pielęgniarki, która właśnie zeszła z nocnego dyżuru.
Jeżeli większość naszego środowiska pracuje bezpośrednio z pacjentami, warto wiedzieć, czy jest to widoczne również w strukturze jego reprezentacji.
I jeszcze jedno. Przed wyborami chciałbym poznać kandydatów. Nie potrzebujemy kampanii jak przed wyborami parlamentarnymi. Wystarczy pięć odpowiedzi: kim jestem, gdzie pracuję, dlaczego kandyduję, co chcę zmienić i jak będę kontaktował się z osobami, które mnie wybrały. Skoro powierzamy komuś głos na kilka lat, dobrze byłoby wiedzieć coś więcej niż to, że „koleżanka wyraziła zgodę na kandydowanie”.
A może izba czasem powinna przyjechać do nas?
Dlaczego kontakt z samorządem zawsze ma polegać na tym, że pielęgniarka przychodzi do izby? Może przedstawiciele izb powinni regularnie pojawiać się w szpitalach, POZ-ach, ZOL-ach, DPS-ach czy hospicjach. Nie na uroczystości. Nie po zdjęcie. Nie po to, żeby wręczyć odznaczenie.
Usiąść przy stole i zapytać: co wam najbardziej przeszkadza w pracy? Gdzie czujecie się pozostawieni sami sobie? W czym możemy pomóc?
Mam podejrzenie, że godzina takiej rozmowy powiedziałaby o realnych problemach naszego środowiska więcej niż niejedno oficjalne sprawozdanie.
Gdzie jest izba, kiedy robi się naprawdę źle?
To dla mnie pytanie ważniejsze od wysokości składki. Pielęgniarka zostaje sama z trudnym dyżurem. Dostaje polecenie, co do którego ma wątpliwości. Dochodzi do zdarzenia medycznego. Pacjent lub członek rodziny staje się agresywny. Pojawia się problem odpowiedzialności zawodowej.
Co wtedy robimy? Pytamy koleżankę. Piszemy na grupie. Szukamy odpowiedzi w internecie. Dzwonimy do znajomego.
A jednym z pierwszych odruchów powinno być: zadzwonię do swojej izby.
Ustawa daje członkom prawo do korzystania z pomocy izb w podnoszeniu kwalifikacji, ochronie właściwych warunków wykonywania zawodu, pomocy prawnej i działalności samopomocowej. Jeżeli pielęgniarka nie wie, że może z takiej pomocy skorzystać, problemem nie zawsze jest brak oferty. Czasem problemem jest to, że informacja o niej nie dociera tam, gdzie powinna.
Sto punktów. Oby nie sto papierów
Od 2026 roku funkcjonuje również system punktów edukacyjnych. Pierwszy pięcioletni okres rozliczeniowy trwa do końca 2030 roku, a realizację obowiązku doskonalenia potwierdza uzyskanie 100 punktów.
Kierunek jest zrozumiały. Medycyna zmienia się zbyt szybko, żeby wiedza ze szkoły czy studiów wystarczyła na trzydzieści lat pracy. Mam tylko nadzieję, że nie stworzymy systemu, w którym najważniejsze będzie posiadanie certyfikatu, a nie rzeczywiste zdobycie kompetencji.
Pielęgniarka po szkoleniu powinna następnego dnia umieć zrobić coś lepiej przy pacjencie. Jeżeli będzie miała sto punktów, ale nie będzie potrafiła powiedzieć, czego się nauczyła, to gdzieś po drodze zgubiliśmy sens.
Porozmawiajmy też o pieniądzach i funkcjach
Wynagrodzenia, diety i koszty działania organów samorządu to tematy, o których zwykle rozmawia się ostrożnie. Nie widzę powodu, żeby się ich bać. Osoby wykonujące realną pracę dla samorządu nie muszą wykonywać jej za darmo. To byłaby druga skrajność.
Ale członek powinien móc łatwo sprawdzić, kto pełni określoną funkcję, jak długo ją pełni, jakie świadczenia są z nią związane i ile kosztuje funkcjonowanie organów. Jeżeli wynagrodzenie jest uzasadnione zakresem obowiązków – pokażmy to. Jeżeli dieta wynika z rzeczywiście wykonywanej pracy – pokażmy to. Niech członkowie sami wyrobią sobie zdanie.
Najgorszym paliwem dla plotek jest brak prostej informacji.
Bez izb byłoby gorzej
Po tych wszystkich pytaniach łatwo byłoby zakończyć tekst stwierdzeniem, że samorząd nie działa. Tylko że nie byłoby to uczciwe.
Izby prowadzą rejestry, realizują zadania związane z prawem wykonywania zawodu, organizują i wspierają kształcenie, prowadzą działalność samopomocową, zapewniają różne formy pomocy prawnej, reprezentują środowisko i uczestniczą w opiniowaniu rozwiązań dotyczących zawodu. To są realne zadania i realna praca.
Dlatego nie chcę słabszego samorządu. Chcę silniejszego. Ale jego siły nie mierzyłbym liczbą uchwał, posiedzeń ani konferencji.
Mam prostszy miernik: pielęgniarka ma poważny problem zawodowy. Czy jej pierwsza myśl brzmi: „moja izba mi pomoże”?
Jeżeli tak – świetnie. Jeżeli nie – mamy nad czym pracować.
Jedno pytanie na koniec
Nie proponuję likwidacji samorządu. Nie proponuję nawet zniesienia obowiązkowej przynależności. Proponuję natomiast, żebyśmy mieli odwagę regularnie pytać członków, jak oceniają własną reprezentację.
I zadałbym jedno szczególnie niewygodne pytanie: gdyby przynależność do samorządu była dobrowolna, czy nadal chciałbyś być członkiem swojej izby?
Jeżeli zdecydowana większość odpowiedziałaby „tak”, byłaby to najlepsza możliwa legitymacja dla samorządu. Jeżeli wiele osób odpowiedziałoby „nie”, nie traktowałbym tego jak ataku. Potraktowałbym jak informację, że trzeba zapytać: dlaczego?
Krytyka samorządu nie musi oznaczać działania przeciwko niemu. Czasem pytamy właśnie dlatego, że nam zależy.
Chciałbym, żebyśmy rzadziej mówili: „muszę zadzwonić do nich, do izby”, a częściej: „zadzwonię do naszej izby”.
Niby dwa słowa. A różnica ogromna.
Bo warto pamiętać o kolejności, która czasami gdzieś nam umyka: to pielęgniarki i położne tworzą swój samorząd. Nie samorząd tworzy pielęgniarki.
Źródła
- Ustawa z 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1760.
- Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych, „Komunikat dotyczący wysokości składki członkowskiej w 2026 r.”, 16.02.2026.
- Rzecznik Praw Obywatelskich, „Sprawa składek członkowskich pielęgniarek i położnych”, materiały sprawy VII.611.5.2025, 2026 r.
- Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych, „Punkty edukacyjne” – zasady pierwszego okresu rozliczeniowego 2026–2030.
