Paluch koślawy (łac. hallux valgus) nazywany potocznie haluksem to złożona deformacja przedniej części stopy. Pierwsze objawy choroby mogą pojawić się w młodym wieku, jeszcze przed ukończeniem 20. roku życia. Jakie czynniki prowadzą do rozwoju haluksów i jak się je leczy?

Przyczyny powstawania haluksów

Ponad połowa przypadków (około 60%) spowodowana jest czynnikami genetycznymi. Dlatego, jeśli masz w rodzinie kogoś, kto choruje na haluksy, powinieneś być szczególnie wyczulony na objawy tej choroby.

Oprócz predyspozycji genetycznych ryzyko powstawania palucha koślawego zwiększa się w wyniku:

• noszenia źle dobranego obuwia (np. na wysokim obcasie, o wąskich czubkach),
• urazów stawu śródstopno-paluchowego,
• nadwagi i otyłości,
• złych nawyków ruchowych,
• niewydolności aparatu więzadłowo-torebkowego,
• zaburzeń neurologicznych (m.in. niedowładów),
• chorób o charakterze zapalnym (m.in. reumatoidalnego zapalenia stawów – RZS).

Zazwyczaj deformacja występuje w obu stopach, choć najpierw może pojawić się w jednej z nich, a dopiero po kilku latach w drugiej. 

Jakie objawy daje paluch koślawy?

Do objawów charakterystycznych dla tej choroby należą m.in.:

• dolegliwości bólowe,
• tkliwość palpacyjna,
• zgrubienie naskórka, 
• modzele,
• zmniejszenie zakresu ruchomości palucha,
• specyficzne młotkowate ustawienie palców,
• drętwienie (po stronie grzbietowej stopy).

Szczególnie uciążliwe są dolegliwości bólowe, które utrudniają poruszanie się, a także zakup wygodnego obuwia. Dlatego tak ważne jest, aby w porę rozpoznać chorobę i rozpocząć leczenie. 

Jak rozpoznaje się haluksy?

Rozpoznanie haluksów zazwyczaj nie stwarza większych problemów. Już na pierwszy rzut oka da się zauważyć charakterystyczne ustawienie palucha oraz I kości śródstopia. 

W procesie diagnozy wykorzystuje się również badania obrazowe – RTG. Dzięki nim możliwa jest ocena stopnia deformacji, a także obecności zmian zwyrodnieniowych, palucha koślawego międzypaliczkowego oraz deformacji współistniejących (takich jak np. palce młotkowate). 

Metody leczenia palucha koślawego

Metody leczenia można podzielić na dwa rodzaje: zachowawcze i operacyjne. Pierwsza z nich obejmuje nieinwazyjne zabiegi fizjoterapeutyczne, wykonywanie odpowiednich ćwiczeń, a także stosowanie:

• separatorów – zalecane są w początkowym stadium choroby, oddzielają od siebie palce stopy, dzięki czemu zwiększania komfort chodzenia;
• ortez – stabilizują palec i odciążają staw, przez co spowalniają postęp choroby i zwiększają mobilizację stopy;
• wkładek ortopedycznych – amortyzują wstrząsy, działają stabilizująco i pomagają przywrócić właściwy wzorzec chodu;
• półwkładek, poduszeczek, pelotów – polecane są przede wszystkim, gdy oprócz haluksów występuje problem z płaskostopiem poprzecznym;
• plastrów zawierających olejki łagodzące ból – znajdują zastosowanie w początkowej fazie choroby;

Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi zadowalających efektów, lekarz może podjąć decyzję o konieczności przeprowadzenia operacji haluksów. Jest ona jedną z najskuteczniejszych metod korekcji palucha koślawego.

Istnieje kilkanaście różnych metod operacyjnych, które pozwalają skutecznie leczyć to uciążliwe schorzenie. Wybór tej, która będzie najbardziej odpowiednia, zależy m.in. od wieku pacjenta i jego oczekiwań, nasilenia objawów, rodzaju deformacji, a także obrazu radiologicznego. Dlatego nie można powiedzieć, że któraś z metod jest najlepsza.

Wyróżnia się kilka typów operacji haluksów:

• usztywnianie stawów;
• zabiegi na tkankach miękkich;
• przecięcie kości, czyli osteotomię;
• bunionektomię.

Wymienione wyżej zabiegi można wykonać zarówno poprzez niewielkie nacięcia skóry, jak i klasycznym sposobem.

Aby leczenie operacyjne było skuteczne ważne, jest również stosowanie się do zaleceń lekarza po zabiegu. Na szczęście nowoczesne metody pozwalają uniknąć noszenia gipsu. Zamiast niego zaleca się specjalne obuwie, które odciąża przednią część stopy. Jeśli w pierwszych dniach po zabiegu masz problemy z chodzeniem, możesz dla własnego bezpieczeństwa asekurować się kulami łokciowymi.